Hilharriak taldeko kideekin elkarlanean osatutako atala da hau. Urte asko daramate Hilharriak taldekoek Euskal Herriko eta inguruetako historiaurreko monumentuak bilatzen eta katalogatzen, eta hemen argitaratzen dituzte beren aurkikuntzak. Hemen jasota ez dagoen monumenturen baten berri izanez gero, zeuk erantsi dezakezu.
Karaitza ugaria da Euskal Herrian eta ondorioz leize eta koba ugari dago. Ea osatzen dugun elkarlanean bilduma polit bat.
Atal hau umezurtz dago, ez dugu botanikan aditua den inoren laguntzarik, beraz ez hartu serioski. Botanikariren bat animatzen bada jarriko gara bere esanetara. Bien bitartean hainbat adituk elkarlanean eratu eta Eusko Jaurlaritzak argitarautako "Euskal Herriko eta inguruetako landareak sailkatzeko gako irudiduna" liburu ederra erabili dugu oinarri eta erreferentzia moduan.
Atal hau lurralde bakoitzari dagokion administrazioak "apartak" bezala seinalatu dituen zuhaitzak erakusteko sortu zen, baina ikusita administrazioek eurek ahaztuxeak dituztela kontu hauek, aipamen berezia merezi duen besteren baten berri izanez gero, zeuk ere erantsi dezakezu. Aurretik jasota daudenak ikusiz gero antzemango diozu zer den "zuhaitz aparta": tamaina, adina, itxura, kokapena edo arrazoi historikoengatik nabarmentzen dira gehienak, nahiz eta horietako asko osasunez makal xamar egon.
Gure ondare historiko-artistiko-tradizionala jasotzeko atala duzu hau. Hemen jaso nahi ditugu monumentu bezala ezagutu izan ditugun ohiko eraikinak (elizak, jauregiak, dorretxeak, e.a.), baina baita herrikoiagoak direnak nahiz langintza tradizionalei lotutakoak (ermitak, errotak, baserriak, karobiak...). Hemen jasotakoen artean ageri ez den besteren bat jaso eta bilduma osatzeari ekin nahi badiozu, esan besterik ez duzu.
